Bóng đá Italy: Chậm chạp đến khó chịu nhưng lại cuốn hút một cách kỳ lạ

Trong thế kỷ 21, bóng đá ngày càng bị cuốn vào làn sóng toàn cầu hóa và sự đồng dạng về chiến thuật. Nếu ở thế kỷ 20, mỗi nền bóng đá quốc gia thường tạo ra một bản sắc riêng gắn với khí hậu, địa lý và văn hóa, thì hiện tại mọi thứ đang dần giống nhau hơn. Sự bùng nổ của thị trường chuyển nhượng sau đạo luật Bosman, số trận đấu ở các cúp châu Âu tăng lên và công nghệ phân tích phát triển đã giúp các đội bóng dễ dàng học hỏi, sao chép lẫn nhau. Có thời điểm, gần như mọi đội bóng lớn ở châu Âu đều cố gắng vận hành theo cùng một khuôn mẫu: pressing tầm cao và triển khai bóng thật nhanh.

Thế nhưng, nếu theo dõi trận derby thành Milan tối Chủ nhật vừa qua sau khi đã quen với nhịp độ dồn dập của Ngoại hạng Anh, người xem có thể có cảm giác như đang xem một môn thể thao khác hẳn. AC Milan thắng Inter Milan 1-0, qua đó toàn thắng cả hai lượt trước đội đang dẫn đầu Serie A mùa này. Trận đấu diễn ra chậm, ít những pha chuyển trạng thái tốc độ cao, nhưng lại cực kỳ hấp dẫn ở khía cạnh chiến thuật.

Cuộc so tài giữa Inter và Milan diễn ra với tốc độ chậm, dù họ là hai đội mạnh hàng đầu Italy.

Các đội Serie A có lối đi riêng về chiến thuật

Bóng đá Italy hiện tại dường như đang tồn tại trong một hệ sinh thái riêng. Không nhiều giải đấu hàng đầu khác có thể chứng kiến hai đội dẫn đầu cùng sử dụng sơ đồ 3-5-2, một hệ thống vốn luôn gợi cảm giác ưu tiên sự an toàn. Cả hai hàng thủ đều có một trung vệ tự do. Khu trung tuyến bị nén chặt vì tập trung đông người, dù tiền vệ lùi sâu nhất vẫn có thể tìm ra khoảng trống để điều tiết nhịp độ. Hai cầu thủ chạy cánh phần lớn thời gian phải bám đuổi nhau dọc biên.

Cuộc đấu chiến thuật tại San Siro xoay quanh việc hai đội tìm cách tạo lợi thế quân số bằng cách đẩy một trung vệ lệch lên hỗ trợ cầu thủ chạy cánh, rồi đưa bóng vào vòng cấm bằng những quả tạt. Bàn thắng duy nhất đến từ một pha phối hợp rất điển hình của hệ thống này: Youssouf Fofana của Milan bật nhả một-hai với Rafael Leao, sau đó chọc khe cho Pervis Estupinan. Cầu thủ chạy cánh trái bứt tốc vượt qua sự truy cản của Luis Henrique rồi dứt điểm tung lưới.

Các cầu thủ gần như không tìm thấy khoảng trống giữa các tuyến. Tiền đạo phải lùi sâu để liên kết lối chơi, còn không gian khai thác chủ yếu nằm ở hai hành lang biên. Ở chiều ngược lại, cơ hội rõ rệt nhất của Inter cũng đến từ Federico Dimarco ở đầu hiệp hai, nhưng cú dứt điểm cận thành của anh lại đi vọt xà.

Bên cạnh những cầu thủ chạy biên có đất để bứt tốc, môi trường Serie A cũng là nơi lý tưởng cho các cá nhân tỏa sáng trong một thế trận chậm rãi. Ví dụ rõ nhất là Luka Modric, người vẫn đang thi đấu với cường độ cao ở tuổi 40. Tiền vệ người Croatia vẫn cho thấy khả năng kiểm soát bóng rất tốt, nhưng vai trò và đặc biệt là số phút thi đấu của anh chắc chắn sẽ bị hạn chế nếu chơi ở những giải có nhịp độ nhanh hơn.

Mùa trước, Modric đá chính 17 trận cho Real Madrid nhưng có tới 18 lần vào sân từ ghế dự bị. Còn mùa này tại Milan, không ai đá chính nhiều hơn anh. Modric đã chơi trọn 90 phút trong 21 trận, nhiều hơn bất kỳ mùa nào trong 13 năm khoác áo Real. Ở những phút cuối trận gặp Inter, thay vì lùi sâu giữ vị trí, anh vẫn cố gắng rê bóng thẳng vào phần ba cuối sân đối phương. Điều đó cho thấy nền tảng thể lực của Modric, đồng thời cũng phản ánh nhịp độ thi đấu khá thong thả của Serie A.

Modric vẫn càn quét khắp sân tại Milan dù đã sang tuổi 40.

Đối lập với Modric là Pio Esposito của Inter, tiền đạo 20 tuổi đang được truyền thông kỳ vọng ở cấp độ đội tuyển quốc gia. Esposito là một cầu thủ có năng lực và đang được nhiều CLB châu Âu theo dõi. Anh không phải mẫu tiền đạo lắt léo hay xử lý bóng tốc độ, mà là một trung phong cắm cổ điển cao 1m90, thiên về tì đè và không chiến. Phong cách ấy cho thấy hệ thống đào tạo của bóng đá Italy vẫn giữ được những giá trị truyền thống, thay vì chạy theo xu hướng tạo ra các tiền đạo đa năng.

Từ góc nhìn của người Anh, việc Fikayo Tomori và Lloyd Kelly đang là trụ cột hàng thủ của Milan và Juventus nhưng lại hoàn toàn vắng bóng ở đội tuyển quốc gia là một chi tiết đáng chú ý. Tomori đã hơn hai năm không được gọi lên tuyển, còn Kelly chưa từng có lần triệu tập nào. Lý do chính nằm ở chỗ cả hai đang chơi một thứ bóng đá mang đặc thù rất khác. Dữ liệu chạy nước rút cho thấy Serie A chỉ giữ mức độ ổn định trong 5 năm qua, trong khi Ligue 1, Bundesliga và La Liga đều đã tăng tốc đáng kể.

Cái giá phải trả tại đấu trường châu lục

Nhịp độ thi đấu chậm đã bộc lộ điểm yếu khi các đại diện Italy bước ra sân chơi châu lục. Thành tích của các CLB Serie A ở Champions League mùa này là một ví dụ rất rõ, khi chỉ có Atalanta giành quyền vào vòng 16 đội. Inter Milan, đội đang dẫn đầu giải quốc nội, bị loại bởi Bodo/Glimt. Hai đại diện khác dừng bước ngay từ vòng play-off.

Đây không phải vấn đề mới. Trận thua 0-5 của Inter trước Paris Saint-Germain ở chung kết mùa trước là minh chứng cho sự chênh lệch về nhịp độ. Cựu HLV Fabio Capello từng nói rất thẳng: "Ở Serie A, chúng ta thi đấu quá chậm. Việc trọng tài thường xuyên cắt còi còn làm mọi thứ tệ hơn. Chúng ta hay gặp khó khi ra quốc tế là điều tất yếu". Để cải thiện tình hình, công tác trọng tài tại Italy mùa này đã được điều chỉnh theo hướng để trận đấu liền mạch hơn và hạn chế thổi phạt ở những pha va chạm nhẹ.

Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn bóng đá Italy qua những thất bại gần đây thì đó là cách đánh giá chưa đầy đủ. Thực tế, các CLB Italy đã góp mặt ở tám trận chung kết cúp châu Âu trong 5 năm qua. Khi vòng phân hạng Champions League mùa trước khởi tranh, Italy còn là quốc gia dẫn đầu bảng hệ số UEFA.

Định kiến của dư luận thường đến từ việc họ đem Serie A hiện tại so với giai đoạn thống trị từ cuối thập niên 1980 đến đầu những năm 2000. Bất kỳ thành tích nào kém hơn thời kỳ hoàng kim ấy đều dễ bị xem là dấu hiệu suy thoái. Trong bối cảnh khoảng cách tài chính giữa Ngoại hạng Anh và phần còn lại của châu Âu ngày càng lớn, Serie A thực ra vẫn đang cạnh tranh khá tốt với nguồn lực mà họ có.

Thất bại nặng nề của Atalanta trước Bayern ở Champions League một lần nữa cho thấy các CLB Italy thiếu sự đột phá ở sân chơi châu lục.

Nếu Serie A và Ngoại hạng Anh có điểm chung nào ở mùa này, thì đó là việc các đội dẫn đầu đều tồn tại những điểm yếu nhất định. Inter thi đấu thiếu ổn định trong các trận cầu lớn. Họ thua cả hai trận derby trước Milan, chỉ giành một điểm sau hai lượt gặp Napoli, và liên tiếp nhận kết quả bất lợi trước Atletico Madrid, Liverpool cùng Arsenal ở vòng bảng Champions League.

Nhưng chính sự không hoàn hảo ấy lại tạo ra mức độ cạnh tranh nội bộ cao nhất trong số các giải hàng đầu châu Âu. Không có CLB nào bảo vệ thành công Scudetto trong thập kỷ này. Việc ngôi vương liên tục đổi chủ cho thấy đây là một giải đấu không bị một thế lực duy nhất thống trị, trái ngược với Bundesliga hay Ligue 1.

Hơn một nửa số CLB tại Serie A hiện thuộc sở hữu của các tổ chức nước ngoài. Riêng hai đội bóng thành Milan đã tìm được sự ổn định dưới sự quản lý của các tập đoàn Mỹ. Dòng vốn đầu tư này, kết hợp với dự án đồng đăng cai Euro 2032 cùng Thổ Nhĩ Kỳ, đang tạo thêm động lực để Italy cải tạo hệ thống sân vận động và từng bước hiện đại hóa nền bóng đá.

Những người hâm mộ trung thành của Serie A luôn có xu hướng bảo vệ giải đấu trước các so sánh từ bên ngoài. Với một khán giả trung lập, theo dõi bóng đá Italy đòi hỏi sự kiên nhẫn để làm quen với nhịp độ khác biệt. Trận derby thành Milan chậm rãi nhưng đầy toan tính vừa qua chính là lời giải thích vì sao bóng đá Italy, dù còn hạn chế ở đấu trường quốc tế, vẫn giữ được vị thế và sức hút rất riêng trong bức tranh bóng đá toàn cầu.

Dấu ấn 30 năm lột xác của bóng đá Anh cho thấy sự thay đổi về tốc độ và cách vận hành giữa các giải đấu lớn.

Ở chiều ngược lại, trận Como đón Inter Milan 13/04 cũng là một ví dụ cho thấy Inter luôn phải đối mặt với những thử thách chiến thuật khó lường.

Trong khi đó, AC Milan làm khách tại Pisa tiếp tục phản ánh tham vọng bám đuổi ngôi đầu của đội bóng thành Milan.