Guardiola đang biến Man City trở thành đội bóng một người

Trong giai đoạn rực rỡ nhất ở Camp Nou, Pep Guardiola từng dùng một cách nói rất giàu tính biểu tượng để mô tả triết lý của mình: “Chúng tôi chơi thứ bóng đá cánh tả”. Đó là cách ông gói gọn nguyên tắc của lối chơi kiểm soát vị trí mà mình theo đuổi. Ở hệ thống ấy, giá trị tập thể luôn được đặt lên hàng đầu.

“Mọi người đều phải cùng nhau làm mọi việc”, Guardiola từng nói. Thủ môn là điểm khởi đầu của một đợt lên bóng. Tiền đạo là hậu vệ đầu tiên. Tiền vệ phòng ngự phải có khả năng thoát pressing như một nghệ sĩ.

Ông biến đội bóng của mình thành một bản hòa âm phức tạp, nơi các cầu thủ phải liên tục di chuyển, luân chuyển bóng và chia sẻ trách nhiệm. Di sản của Guardiola được xây dựng trên chính nền tảng ấy.

Guardiola đang toan tính điều gì khi dồn bóng liên tục cho Haaland?

Thế nhưng, ở mùa này, triết lý đó dường như không còn được HLV Man City duy trì nguyên vẹn. Man City 2025 không còn đặt nặng tính tập thể như trước. Họ không còn giống một dàn nhạc giao hưởng mà giống một ban nhạc rock hơn.

Một ngôi sao duy nhất chiếm trọn ánh đèn sân khấu, còn phần còn lại chỉ đóng vai trò nâng đỡ. Ngôi sao ấy, không ai khác, là Erling Haaland.

Khi tiền đạo người Na Uy cập bến Etihad vào mùa hè 2022, giới mộ điệu từng đặt ra câu hỏi: Haaland sẽ thay đổi vì Guardiola, hay Guardiola sẽ thay đổi vì Haaland? Sau hai năm, câu trả lời đã rất rõ. Man City không chỉ thích nghi, họ còn tái cấu trúc để trở thành bệ phóng cho cỗ máy săn bàn của mình, như cách được phân tích trong Pep Guardiola đã biến Man City thành ứng cử viên vô địch trở lại như thế nào - Phân tích chiến thuật.

Man City đã trở thành một đội bóng phụ thuộc vào một cá nhân theo cách chưa từng thấy trong sự nghiệp cầm quân của Guardiola. Ngay cả khi còn dẫn dắt Lionel Messi, cựu HLV Barca cũng không xây dựng một hệ thống như vậy. Hệ quả là Haaland đang chạm tới những con số thống kê cá nhân phi thường. Nhưng với những ai theo dõi Ngoại hạng Anh và Man City lâu năm, sự thay đổi này khiến họ hoài nghi nhiều hơn là phấn khích.

Haaland đang phá vỡ mọi quy luật

Trong sáu trận đầu tiên tại Ngoại hạng Anh mùa này, Haaland ghi trung bình 1,42 bàn mỗi 90 phút, chưa tính phạt đền. Chỉ có sáu CLB ở giải đấu ghi nhiều bàn hơn riêng anh.

Kể từ khi dữ liệu được thống kê chi tiết từ đầu thập niên 1990 ở năm giải vô địch quốc gia hàng đầu châu Âu, chỉ có một mùa giải mà một cầu thủ đạt hiệu suất cao hơn. Đó là Lionel Messi ở mùa 2012-13, với 1,43 bàn không tính phạt đền mỗi 90 phút. Haaland đang tiến rất gần tới mức hiệu suất ghi bàn đỉnh cao nhất lịch sử.

Điều khiến các nhà phân tích kinh ngạc không chỉ là số bàn thắng, mà còn là cách anh tạo ra chúng. Trong bóng đá luôn tồn tại sự đánh đổi giữa số lượng và chất lượng dứt điểm. Một cầu thủ muốn sút nhiều hơn thường phải chấp nhận những cú sút xa hoặc từ góc hẹp, qua đó làm giảm xG trung bình mỗi cú sút.

Haaland đã phá vỡ quy luật đó. Anh đang tung ra 4,98 cú sút mỗi 90 phút, đồng thời giữ chất lượng trung bình mỗi cú sút ở mức xG 0,28. Cả hai chỉ số đều là cao nhất trong sự nghiệp của anh. Có thể nói, Haaland vừa là một tay súng bắn tỉa chính xác, vừa là một khẩu đại liên hoạt động không ngừng.

Nhưng những con số ấy cũng khiến Haaland giống như một hố đen, hút gần như toàn bộ cơ hội mà Man City tạo ra. Anh chiếm tới 65,5% tổng giá trị xG của toàn đội. Đây là một sự bất thường rất lớn. Kỷ lục trước đó ở Ngoại hạng Anh, tính từ mùa 2009-10, chỉ là 45,4%.

Hơn hai phần ba mối đe dọa tấn công của một trong những đội bóng đắt giá nhất thế giới đang được dồn lên đôi chân của một cầu thủ duy nhất.

Haaland đang sở hữu những thông số cá nhân ấn tượng.

Cuộc chuyển đổi hệ thống toàn diện của Man City

Việc dồn nguồn lực cho Haaland buộc Guardiola phải hy sinh hai nguyên tắc cốt lõi trong triết lý của mình: pressing tầm cao và kiểm soát không gian.

Các đội bóng của Guardiola vốn nổi tiếng với khả năng đoạt lại bóng ngay trên phần sân đối phương. Họ bóp nghẹt đối thủ, không cho đối phương thời gian để thở. Thước đo cho cường độ pressing là chỉ số PPDA, tức số đường chuyền của đối thủ cho mỗi lần phòng ngự. Dưới thời Pep, Man City thường có PPDA rất thấp, trung bình khoảng 10,45.

Mùa này, con số ấy đã tăng lên 15,18. Sự thay đổi đó biến họ từ một trong những đội pressing dữ dội nhất châu Âu thành một đội ở mức trung bình về khía cạnh này. Lý do rất đơn giản: Haaland gần như không tham gia phòng ngự.

Anh chỉ có một pha tắc bóng không thành công sau sáu trận. Khi Guardiola giải phóng tiền đạo người Na Uy khỏi nhiệm vụ gây áp lực từ tuyến đầu, việc vận hành một hệ thống pressing đồng bộ trên toàn sân gần như là bất khả thi.

Man City cũng thay đổi cách kiểm soát trận đấu. Họ không còn cố dồn ép đối thủ và duy trì bóng ở khu vực một phần ba cuối sân như trước. Tỷ lệ cầm bóng ở khu vực này đã giảm từ mức trung bình 72,1% xuống còn 55%. Thay vì những pha phối hợp kiên nhẫn để kéo giãn hàng thủ, lối chơi của Man City giờ trực diện hơn, gần với câu hỏi liệu đội Manchester City này đã thích nghi để chơi theo thế mạnh của họ hay chưa.

Mục tiêu cuối cùng là đưa bóng đến chân Haaland trong vòng cấm nhanh nhất có thể. Những cầu thủ như Jeremy Doku hay Phil Foden giờ chủ yếu làm nhiệm vụ cung cấp bóng cho một điểm đến duy nhất, hoặc khuấy đảo hệ thống đối phương để mở ra khoảng trống cho Haaland.

Về bản chất, Man City đã chuyển từ một hệ thống phức tạp, với nhiều hướng luân chuyển bóng trên khắp mặt sân, sang một cấu trúc đơn giản hơn, lấy Haaland làm trục trung tâm. Họ đang chơi thứ bóng đá thường thấy ở những đội yếu hơn, phụ thuộc vào một ngôi sao duy nhất để tạo ra khác biệt. Điều này hoàn toàn trái ngược với hình ảnh của Man City trong gần một thập kỷ qua.

Sáng kiến hay là một canh bạc?

Vấn đề lớn nhất với Guardiola là những đội bóng chơi theo cách này thường không thành công trong lịch sử. Khi phân tích các đội có tỷ lệ xG tập trung vào một cầu thủ trong 15 năm qua, một quy luật khá rõ ràng hiện ra. Phần lớn trong số đó là các đội tầm trung hoặc yếu, buộc phải xây dựng lối chơi quanh ngôi sao duy nhất mà họ sở hữu.

Đó là Moise Kean tại Fiorentina (chiếm 46,8% xG, đội xếp thứ sáu Serie A), Odion Ighalo tại Watford (45,4% xG, đội xếp thứ 13 Ngoại hạng Anh), hay Papiss Cisse tại Freiburg (44,2% xG, đội xếp thứ chín Bundesliga). Đây là những đội bóng chơi để trụ hạng hoặc cạnh tranh suất dự các cúp châu Âu hạng hai, chứ không phải để đua vô địch.

Guardiola đang tạo ra một tập thể đi ngược lại triết lý ông từng theo đuổi.

Ngay cả những đội mạnh cũng gặp khó khi đi theo con đường này. Mùa 2016-17, Edinson Cavani chiếm tỷ lệ xG rất lớn tại Paris Saint-Germain, và đó là một trong số ít mùa họ để vuột chức vô địch Ligue 1 vào tay Monaco. Hai mùa mà Cavani, rồi sau đó là Gonzalo Higuain, gồng gánh Napoli, họ đều chỉ về nhì ở Serie A, kém Juventus tới chín điểm.

Dù sở hữu một chân sút hàng đầu là lợi thế rất lớn, việc phụ thuộc quá nhiều vào một cầu thủ khiến lối chơi dễ đoán và dễ bị bắt bài hơn. Những hàng phòng ngự giỏi hoàn toàn có thể dồn toàn lực để vô hiệu hóa cá nhân đó.

Tất nhiên, vẫn có ngoại lệ. Napoli vô địch Serie A mùa 2022-23 với Victor Osimhen chiếm 40,1% xG của đội. Real Madrid vô địch Champions League mùa 2017-18 với Cristiano Ronaldo chiếm 39,9%. Tuy vậy, cần lưu ý hai điểm.

Thứ nhất, cả hai tỷ lệ ấy vẫn thấp hơn rất nhiều so với mức 65,5% hiện tại của Haaland. Thứ hai, hai đội bóng đó vẫn có những ngôi sao tấn công khác đủ khả năng tạo đột biến, như Khvicha Kvaratskhelia ở Napoli hay Gareth Bale và Karim Benzema ở Real. Họ dồn bóng cho ngôi sao chính, nhưng không hoàn toàn sống nhờ anh ta.

Guardiola đang toan tính điều gì?

Vậy vì sao một HLV luôn ám ảnh bởi sự kiểm soát và sự phức tạp trong hệ thống lại sẵn sàng đặt cược vào một mô hình đơn giản hóa và đầy rủi ro như vậy?

Một giả thuyết cho rằng đây là cách Guardiola tự làm mới mình, để không rơi vào sự nhàm chán. Sau khi chinh phục gần như mọi thứ bằng triết lý của mình, ông muốn thử thách bản thân bằng một bài toán hoàn toàn khác. Có lẽ HLV người Tây Ban Nha muốn chứng minh rằng ông vẫn có thể chiến thắng bằng một cách hoàn toàn đối lập với thứ đã trở thành thương hiệu.

Một giả thuyết khác, hấp dẫn hơn, là Guardiola đang cố tạo ra một cỗ máy chiến thắng mới, đủ sức khắc chế chính những đội bóng vĩ đại nhất mà ông từng xây dựng. Barcelona huyền thoại năm 2011, tập thể mà Sir Alex Ferguson từng gọi là “đội bóng mạnh nhất ông từng đối mặt”, sẽ bị đánh bại như thế nào? Có lẽ bằng một đối thủ hoàn toàn trái ngược: không cần kiểm soát bóng, chơi trực diện và sở hữu một tiền đạo có thể tận dụng bất kỳ khoảng trống nhỏ nhất nào.

Bằng cách “Haaland hóa” Man City, Guardiola đang tạo ra một tập thể rất khác thường. Họ mang đủ tiềm năng của một siêu đội bóng, nhưng lại vận hành bằng chiến thuật của một đội cửa dưới. Đó là canh bạc lớn trong sự nghiệp của Pep Guardiola, và cũng là điều khiến người ta không thể rời mắt khỏi ông, kể cả khi đặt nó cạnh câu hỏi Pep nghĩ gì khi đẩy Haaland lên ghế dự bị?.

Nếu thành công, ông không chỉ giành thêm danh hiệu mà còn chứng minh được sự linh hoạt trong chiến thuật, cho thấy mình có thể chiến thắng bằng bất kỳ phương pháp nào.

Nhưng nếu thất bại, đó sẽ là minh chứng rằng ngay cả một bộ óc thiên tài cũng không thể đi ngược quy luật lịch sử. Trong bóng đá đỉnh cao, vinh quang rốt cuộc vẫn thuộc về tập thể, chứ không phải một cá nhân, dù cá nhân ấy phi thường đến đâu. Mùa giải này sẽ trả lời cho câu hỏi đó.

•