Sự Trượt Giá Của Một Thương Hiệu: Khi ‘Người Đặc Biệt’ Không Còn Đặc Biệt

Việc Mourinho trở lại làm việc tại quê hương đã tạo nên một làn sóng háo hức lớn. Ở tuổi 61, nhà cầm quân này từng khiến cả thế giới chú ý khi cùng Porto đăng quang Champions League đầy bất ngờ vào năm 2004.

Hơn hai thập kỷ sau, sau quãng thời gian xây dựng sự nghiệp lẫy lừng ở những đội bóng lớn như Chelsea, Inter Milan, Real Madrid hay Man Utd, ông quay về Benfica trong sự chào đón nồng nhiệt của người hâm mộ Bồ Đào Nha.

Cái bắt tay với Rui Costa cho thấy thương hiệu Mourinho giờ không còn ở vị thế như trước.

Cựu tiền đạo Helder Postiga từng nhận xét: "Mourinho không chỉ là huấn luyện viên. Ông ấy là một thương hiệu toàn cầu". Quả thật, sự xuất hiện của ông ngay lập tức nâng tầm giải đấu, kéo theo sự quan tâm từ truyền thông quốc tế và hứa hẹn nhiều diễn biến khó lường.

Thế nhưng, phía sau vẻ hào nhoáng của cuộc tái ngộ là những chi tiết về bản hợp đồng dần được hé lộ. Phong độ cầm quân không còn như ý trong thời gian gần đây dường như đã khiến giá trị thương hiệu của "Người Đặc Biệt" suy giảm đáng kể.

Trước tin đồn Benfica phải chi tới 15 triệu euro mỗi năm để trả lương cho Mourinho, chủ tịch Rui Costa đã phủ nhận thẳng thừng. “Thực tế, ông ấy đang nhận mức lương thấp nhất trong 21 năm qua, tính từ khi rời Bồ Đào Nha”, Costa cho biết.

Sự sụt giảm của thương hiệu Jose Mourinho

Thương hiệu Mourinho được tạo dựng từ những chiến tích gần như không tưởng. Ông đưa một Porto không được đánh giá cao lên ngôi vô địch Champions League, chấm dứt thế song mã của Arsenal và Man Utd ở Ngoại hạng Anh trong nhiệm kỳ đầu tại Chelsea, rồi khuất phục Barca được xem là hay nhất lịch sử để cùng Inter Milan giành cú ăn ba.

Trong giai đoạn đỉnh cao ấy, thương hiệu Mourinho được xây trên bốn trụ cột chính. Trước hết, ký hợp đồng với ông gần như đồng nghĩa với việc có danh hiệu. Bên cạnh đó, ông còn là bậc thầy tâm lý chiến, biết cách tạo ra tinh thần "chống lại cả thế giới" và biến các buổi họp báo thành những màn trình diễn truyền thông đầy sức hút.

Về chuyên môn, Mourinho sở hữu bản sắc chiến thuật rất rõ ràng. Dù thường bị phê phán là thực dụng với lối chơi "dựng xe buýt", không ai có thể phủ nhận ông có công thức chiến thắng hiệu quả. Chính những yếu tố ấy đã đưa Mourinho lên đỉnh cao, biến ông thành một ngôi sao trên băng ghế huấn luyện, một người có thể đến và tái cấu trúc cả hệ thống của CLB.

Tuy nhiên, từ nhiệm kỳ thứ hai ở Chelsea năm 2013, những giá trị làm nên thương hiệu Mourinho bắt đầu lung lay. Danh tiếng của ông về khả năng gắn kết tập thể cũng dần bị đặt dấu hỏi.

Tại Man Utd, dù vẫn có danh hiệu, lối chơi của Mourinho bị xem là cũ kỹ và nặng tính tiêu cực. Hình ảnh một HLV từng tạo ra những cuộc cách mạng dần nhường chỗ cho một nhân vật hay than phiền, liên tục mâu thuẫn với các ngôi sao như Paul Pogba.

Việc bị Tottenham sa thải ngay trước trận chung kết Cúp Liên đoàn là cú đánh mạnh vào hình ảnh một kẻ chinh phục danh hiệu. Sau đó, dù ông cùng AS Roma vô địch Conference League, đó cũng chỉ là một danh hiệu hạng ba ở châu Âu. Nó giống như lời thừa nhận rằng đỉnh cao đã ở lại phía sau Mourinho, hơn là sự khẳng định cho vị thế hiện tại của ông.

Những màn ăn mừng mang dấu ấn Mourinho không còn xuất hiện nhiều như trước.

Chuyến phiêu lưu ngắn ngủi tại Fenerbahce, kết thúc bằng việc bị sa thải, càng củng cố thêm nhận định đó. Việc sang một giải đấu ngoài top 5 châu Âu mà vẫn không thành công cho thấy sức hút của Mourinho với các CLB lớn đã giảm đi rõ rệt.

Màn trở lại Benfica là bức tranh thu nhỏ về sự mất giá của thương hiệu Mourinho. Những chi tiết tài chính do chính Rui Costa tiết lộ là bằng chứng khó chối cãi rằng “Người đặc biệt” giờ không còn quá đặc biệt. Ông cũng chỉ như những HLV khác mà thôi.

Mức lương ròng khoảng 3-4 triệu euro mỗi mùa là con số khá khiêm tốn nếu so với những gì Mourinho từng nhận ở Anh hay Tây Ban Nha. Quan trọng hơn, nó cũng không vượt quá mức lương của người tiền nhiệm.

Trong bóng đá đỉnh cao, tiền lương luôn là một trong những thước đo rõ ràng nhất về giá trị và vị thế. Có thể thấy Mourinho lúc này thậm chí không hơn một HLV trẻ giàu tiềm năng, và còn không được đánh giá cao bằng nhiều người đang làm việc ở môi trường cạnh tranh khốc liệt.

Thương hiệu mất giá khiến Mourinho thất thế trên bàn đàm phán

Một chi tiết khác khiến báo chí tốn nhiều giấy mực khi nói về thương vụ Mourinho trở lại Benfica là điều khoản giải phóng hợp đồng có vẻ rất “mềm”. Truyền thông Bồ Đào Nha cho biết con số này chỉ bằng chưa đến một nửa mức lương cả năm, cho thấy quyền lực đàm phán của Mourinho đã không còn như trước.

Ở thời kỳ đỉnh cao, Mourinho thường yêu cầu những bản hợp đồng được bảo vệ chặt chẽ với phí phá vỡ rất lớn. Với 17 triệu USD tiền đền bù từ Fenerbahce, tổng số tiền ông nhận được từ việc bị sa thải trong sự nghiệp đã nâng lên cột mốc kỷ lục 125 triệu USD.

Đây là lần thứ bảy "Người Đặc Biệt" bị sa thải. Trước đó, ông từng nhận những khoản đền bù rất lớn, gồm 35 triệu USD từ Chelsea sau hai lần chia tay, 23 triệu USD từ Real Madrid, 26 triệu USD ở Man Utd và 20 triệu USD tại Tottenham. Khoản đền bù thấp nhất của ông là 4 triệu USD từ AS Roma.

Tổng số tiền 125 triệu USD Mourinho nhận được từ các lần bị sa thải tương đương phí chuyển nhượng của một ngôi sao hàng đầu thế giới. Nhưng giờ đây, ông chấp nhận một mức phí có thể khiến Benfica dễ dàng chấm dứt hợp đồng nếu mọi thứ không đi đúng hướng.

Rui Costa cho rằng đó là sự tôn trọng Mourinho dành cho CLB mới, nhưng thực tế lại cho thấy vị thế của nhà cầm quân lừng danh một thời đang yếu đi rõ rệt trên bàn đàm phán.

Cũng có những đồn đoán rằng Mourinho thực chất chỉ là một quân cờ trong toan tính chính trị của Rui Costa. Khi cuộc bầu cử nhiệm kỳ tiếp theo cho ghế chủ tịch đang đến gần, cựu tiền đạo AC Milan được cho là đưa Mourinho về để tạo hiệu ứng, qua đó thuyết phục cử tri ủng hộ mình.

“Người đặc biệt” Mourinho từng nổi tiếng với sự ngông nghênh cả trên sân lẫn trong phòng họp báo.

Sự nghi ngờ này không phải không có cơ sở. Ngay khi xuất hiện tin đồn Benfica phải chi quá nhiều tiền để mời Mourinho, Costa đã không ngần ngại lên tiếng, khẳng định CLB chỉ bỏ ra một khoản nhỏ cho thương vụ này nhằm bảo vệ uy tín của mình.

Nếu điều đó là thật, một Mourinho từng xưng bá châu Âu giờ lại trở thành công cụ trong tay người khác. Đó rõ ràng là điều rất buồn với “Người đặc biệt”.

Cách truyền thông kể lại câu chuyện Mourinho trở về cũng cho thấy sự thay đổi so với những lần ông được bổ nhiệm trước đây. Thay vì nói về một bản hợp đồng bom tấn hay màn xuất hiện như siêu sao, giờ người ta nhấn mạnh việc Mourinho đặt "tham vọng lên trên tiền bạc" như thế nào.

Đây là kiểu tái định vị thương hiệu mang chút chua chát. Khi lợi thế bán hàng lớn nhất của Mourinho là khả năng chinh phục danh hiệu không còn đủ sức thuyết phục, truyền thông buộc phải gắn cho ông những câu chuyện khác.

Họ kể về tình yêu, về khát khao cống hiến, về việc Mourinho muốn trở lại Bồ Đào Nha ra sao.

Tựu trung lại, Jose Mourinho vẫn là một cái tên có sức nặng. Nhưng thương hiệu “Người Đặc Biệt” từng được định giá bằng Champions League, những hợp đồng bom tấn và sự ngông nghênh trước công chúng giờ đã không còn nguyên vẹn. Hiện tại, Mourinho là một phiên bản bình thường hơn, vẫn có thể bị chỉ trích và bị ban lãnh đạo triệu tập nếu kết quả không tốt.

Quan trọng hơn, mức giá để có được Mourinho giờ không còn ở trên trời như trước. Sẽ không quá bất ngờ nếu một ngày nào đó, “Người đặc biệt” chấp nhận dẫn dắt một CLB đang đua trụ hạng thay vì cạnh tranh danh hiệu.

Dù vậy, Mourinho vẫn là một trong những chiến lược gia bền bỉ nhất của bóng đá châu Âu. Ở tuổi 63, với thương hiệu được tạo nên từ quá khứ, ông vẫn có thể gây dựng lại uy tín và mơ về ngày trở lại những sân chơi đỉnh cao như Ngoại hạng Anh hay La Liga.

Trong bối cảnh đó, nhiều người vẫn nhìn về Mourinho và thực tại nghiệt ngã ở Benfica như một minh chứng rõ nhất cho sự đổi thay ấy. Bên cạnh đó, những tranh luận về Triết lý Mourinho và sự lạc hậu trong bóng đá hiện đại cũng ngày càng được nhắc đến nhiều hơn, nhất là khi ông không còn giữ được sức mạnh như trước. Và nếu nhìn rộng ra châu Âu, Mourinho Và Chuỗi 10 Thất Bại Knock-out Châu Âu là một lát cắt khác cho thấy hành trình của ông đã rẽ sang hướng khó khăn hơn.