Vì sao FIFA ngăn các đội châu Âu du đấu nước ngoài

Ngày 20/12 tới, Barca sẽ chạm trán Villarreal trong một trận đấu chính thức tại La Liga. Tuy nhiên, cuộc so tài này sẽ diễn ra trên sân Hard Rock ở Miami (Mỹ). Trong khi đó, AC Milan sẽ gặp Como ở Serie A tại Perth (Australia) vào tháng Hai năm sau.

Lý do khiến các trận đấu phải tổ chức ngoài nước là vì sân San Siro của Milan không thể sử dụng do trùng với lễ khai mạc Thế vận hội Mùa đông 2026. Đây cũng là lần đầu tiên trong lịch sử, các trận đấu chính thức của những giải vô địch quốc gia hàng đầu châu Âu được đưa ra nước ngoài.

UEFA cho biết họ không thể ngăn cản, đồng nghĩa Barca và Milan sẽ phải thi đấu các trận thuộc La Liga và Serie A ở nước ngoài.

FIFA không hài lòng với diễn biến này. Họ đã bắt đầu soạn thảo lại các quy định và tìm kiếm tư vấn pháp lý để chặn xu hướng đưa trận đấu ra ngoài lãnh thổ quốc gia. Động thái đó không chỉ đơn thuần là vấn đề chính sách.

Đây còn là dấu hiệu cho thấy một cuộc giằng co quyền lực âm thầm giữa cơ quan quản lý bóng đá thế giới và các giải đấu lớn ở châu Âu - những thế lực ngày càng muốn mở rộng thị trường vượt ra ngoài biên giới lục địa già.

Lỗ hổng quy định và quả bóng trách nhiệm

Năm 2008, Richard Scudamore, khi đó là Giám đốc điều hành Ngoại hạng Anh, từng nêu ý tưởng về "vòng đấu thứ 39". Theo đề xuất này, mỗi câu lạc bộ sẽ đá thêm một trận thứ 39 trong mùa giải và toàn bộ các trận của vòng đấu đó sẽ được tổ chức ngoài nước Anh. Kế hoạch nhanh chóng gặp phản ứng dữ dội từ người hâm mộ và cuối cùng phải dừng lại.

Đến năm 2014, FIFA xây dựng bộ quy định mới nhưng lại bỏ sót khả năng các giải vô địch quốc gia tổ chức trận đấu ở nước ngoài. Những người soạn thảo khi đó không lường trước sự bùng lên của tham vọng thương mại, và chính khoảng trống này đã tạo ra lỗ hổng để các giải đấu tìm cách khai thác.

Hệ quả là trong năm nay, các công ty thương mại đã phá được rào cản để đưa bóng đá châu Âu tiếp cận những thị trường mới. Đây là điều FIFA không hề mong muốn, bởi nó có thể làm lung lay cấu trúc quyền lực kiểu kim tự tháp mà họ đang đứng ở đỉnh.

Theo quy định hiện hành, FIFA chỉ có thể ngăn một "trận đấu quốc tế" nếu quy trình không được tuân thủ đầy đủ, bao gồm sự chấp thuận từ liên đoàn của các câu lạc bộ, liên đoàn của quốc gia đăng cai và các liên đoàn châu lục liên quan.

Trong bối cảnh đó, FIFA kỳ vọng các cơ quan quản lý cấp dưới có thể can thiệp. Tuy vậy, Liên đoàn bóng đá châu Âu (UEFA) lại tuyên bố họ chỉ "miễn cưỡng" chấp thuận cho Villarreal – Barcelona và Milan – Como diễn ra ở Mỹ và Australia, đồng thời đổ lỗi cho chính sự chậm trễ của FIFA khiến họ phải đưa ra quyết định như vậy.

Về thực chất, UEFA đã đẩy trách nhiệm sang các liên đoàn chủ nhà là Liên đoàn bóng đá Mỹ và Liên đoàn bóng đá Australia, cho rằng FIFA đã khiến họ không còn quyền tác động. Trong khi đó, các liên đoàn chủ nhà và các đơn vị quản lý đội bóng lại tỏ ra rất hào hứng, vì đây là cơ hội mở rộng giá trị thương mại và khai phá những "mỏ vàng" mới. Dù vậy, câu chuyện không hề đơn giản như vậy.

Sức hút của những ngôi sao như Lamine Yamal khiến các câu lạc bộ châu Âu muốn khai phá thị trường mới.

Bước ngoặt pháp lý và những mối quan hệ chồng chéo

Việc các cơ quan quản lý bóng đá thay đổi lập trường bắt nguồn từ một vụ kiện chống độc quyền do Relevent, một công ty tiếp thị và tổ chức sự kiện, khởi xướng.

Trong nhiều năm, Relevent tìm cách đưa các trận đấu thuộc các giải vô địch quốc gia châu Âu sang Mỹ nhưng liên tục gặp sự phản đối mạnh mẽ từ FIFA và Liên đoàn bóng đá Mỹ (USSF). Mâu thuẫn lên đến đỉnh điểm vào năm 2018, khi yêu cầu tổ chức trận Barca gặp Girona tại Miami bị bác bỏ, khiến Relevent nộp đơn kiện USSF vào năm 2019.

Vụ kiện kéo dài này cuối cùng được dàn xếp với FIFA và USSF trong giai đoạn 2024-2025. Thỏa thuận đó có ý nghĩa rất lớn, được xem như đã "mở toang cánh cửa" cho việc tổ chức các trận chính thức ở nước ngoài. Từ đây, FIFA và USSF rất khó phản đối những kế hoạch tương tự trong tương lai.

Điều đó đẩy UEFA vào thế khó. Họ chỉ "miễn cưỡng" bật đèn xanh, nhấn mạnh đây là trường hợp "đặc biệt" chứ không phải tiền lệ, đồng thời cho rằng FIFA chưa ban hành một bộ quy tắc đủ "rõ ràng và chi tiết".

Tuy nhiên, không thể bỏ qua những mối quan hệ kinh doanh phức tạp giữa các bên trong vụ việc này. Chính Relevent - đơn vị khởi kiện ban đầu - lại là đối tác thương mại và tiếp thị của UEFA, phụ trách bán bản quyền phát sóng cho các giải đấu danh giá như Champions League. Với những ràng buộc đó, cộng thêm rủi ro pháp lý, nhiều ý kiến cho rằng UEFA đã chọn cách nương tay thay vì quyết liệt ngăn cấm hai trận đấu này.

Sự cạnh tranh méo mó và tương lai khó đoán

Không chỉ các cơ quan quản lý phản đối ý tưởng đưa trận đấu ra nước ngoài. Real Madrid là một trong những đội bóng đầu tiên lên tiếng, và họ có lý do chính đáng. Việc chuyển trận đấu tới Miami đồng nghĩa một trong những chuyến làm khách khó khăn nhất của kình địch Barca bỗng biến thành một trận sân nhà.

Bởi Barca sẽ nhận được sự cổ vũ áp đảo từ khán giả nhờ danh tiếng lớn hơn Villarreal. Chưa kể, huyền thoại của Barca là Lionel Messi cũng đang thi đấu tại thành phố này.

Các cầu thủ cũng đã bày tỏ quan điểm. Frenkie de Jong của Barca nói anh hoàn toàn hiểu sự bất bình của các câu lạc bộ khác, trong khi Adrien Rabiot của Milan cho rằng quyết định này là vô lý. Việc phải di chuyển hàng ngàn cây số để thi đấu rõ ràng không phải trải nghiệm dễ chịu với cầu thủ.

Về mặt tài chính, các câu lạc bộ chỉ thu về khoảng 10-12 triệu USD - con số khá nhỏ so với doanh thu hàng tỷ đô la của họ. Mục tiêu lớn hơn là quảng bá hình ảnh, nhưng hiệu quả thực sự vẫn còn là dấu hỏi.

Khác với việc Giải vô địch bóng bầu dục Mỹ (NFL) mở rộng sang châu Âu, La Liga và Serie A đang tiến vào những thị trường vốn đã có sẵn các giải bóng đá chuyên nghiệp như MLS hay A-League, từ đó tạo ra cuộc cạnh tranh trực tiếp về thương mại và sự chú ý của người hâm mộ. Nhiệm vụ của FIFA là bảo vệ các liên đoàn thành viên, chứ không phải để các "ông lớn" lấn át những giải đấu nhỏ hơn ngay trên sân nhà của họ.

Các cổ động viên Milan cũng phản đối việc đưa trận đấu ra nước ngoài vì điều đó khiến họ mất cơ hội theo dõi đội bóng con cưng thi đấu.

FIFA đang cố gắng xây dựng bộ quy định mới, dự kiến sẽ sẵn sàng vào đầu năm sau. Họ hứa hẹn những điều lệ "mạnh mẽ và rõ ràng hơn". Nhưng câu hỏi lớn vẫn còn đó: liệu lập trường cứng rắn của cơ quan quản lý bóng đá số một thế giới có đủ sức chống lại sức ép từ hàng tỷ USD doanh thu tiềm năng và những thách thức pháp lý phức tạp hay không?

Những xung đột này không chỉ dừng ở việc quyết định tổ chức một trận đấu ở đâu. FIFA sẽ phải đưa ra một tuyên ngôn về bản sắc của bóng đá: môn thể thao này sẽ tiếp tục là tài sản gắn với cộng đồng địa phương theo cách truyền thống, hay sẽ dần trở thành một sản phẩm giải trí toàn cầu.

Sức hút từ các ngôi sao và danh tiếng của các câu lạc bộ tại những thị trường mới như châu Á, Bắc Mỹ hay châu Đại Dương là rất lớn. Song song với việc quảng bá cho các giải đấu như World Cup, FIFA Club World Cup, FIFA cũng phải chấp nhận rằng cộng đồng bóng đá đang ngày càng mở rộng. Và khi khán giả sẵn sàng chi tiền để mời các đội bóng lớn tới thi đấu, các giải vô địch quốc gia sẽ rất khó từ chối.

Nhiều môn thể thao đã thành công với mô hình đóng gói và mang các cuộc thi đấu đến bất cứ nơi nào trả giá cao nhất. Điều này có thể thấy rõ ở Công thức một hay quần vợt.

Nhưng với bóng đá, nơi tồn tại quá nhiều mối quan hệ chồng chéo về quyền lực và lợi ích nhóm, liệu những khúc mắc đó có thể được giải quyết để đi theo hướng này hay không? Bên cạnh đó, quyền lợi của cầu thủ có được đảm bảo hay không khi nhiều năm qua đã có không ít ý kiến chỉ trích việc họ bị vắt kiệt sức lao động vì số trận và số giải đấu ngày càng tăng.

Trong bối cảnh đó, UEFA công bố thay đổi luật quan trọng tại Champions League cũng cho thấy các cơ quan quản lý đang phải liên tục điều chỉnh để thích ứng với áp lực mới. Cùng lúc, loạt trận với Atlético và Miami Dolphins có thể định đoạt mùa giải của Barcelona, phản ánh rõ hơn sức hút thương mại ngày càng lớn của những chuyến đi xa. Ở một góc nhìn khác, Bị Tây Ban Nha phản đối, các CLB Anh hụt suất Champions League cũng là ví dụ cho thấy các quyết định ở cấp độ quản lý luôn kéo theo tranh cãi và hệ quả rộng hơn.

•